بحث در مورد تراکم و انواع آن، در مقالات و کتب معتبر شهرسازی به تفصیل ، تشریح شده و در این مطلب نیازی به توضیح آن نیست0 موضوع اصلی در زمینه ی تراکم ، یک بحث کاملا راهبردی در مدیریت کلان شهر ها به ویژه مشهد است. همانطور که می دانیم، تراکم ساختمانی و جمعیتی ، ارتباط تنگاتنگی باهم دارند که این ارتباط در گذرگاه علم برنامه ریزی شهری و مدیریت راهبردی توسعه شهری بر قرار می شود. شاید این سوال به ذهن همه ی ما برسد که چرا تراکم های پیشنهادی طرح های مصوب شهری، تحقق پیدا نمی کنند ؟ دلیل اصلی این موضوع به نظر نگارنده به سه موضوع اصلی بر می گردد که بدون هیچ تعارفی ، عنوان می شود :

1- اکثر کسانی که مسئولیت تهیه ی طرح های جامع و تفصیلی را در قالب مشاور شهرسازی بر عهده دارند، فاقد تخصص شهرسازی و به خصوص گرایش برنامه ریزی شهری هستند. اکثر گرایش ها به سمت معماری و عمران و نهایتا طراحی شهری است که همه ی ما می دانیم فاصله ی زیادی با برنامه ریزی شهری و راهبردی دارند.

2- عالی ترین مرجع تصویب طرح های توسعه شهری در ایران، شورای عالی معماری و شهرسازی است که متاسفانه بدون هیچ اغراقی در زمینه ی برنامه ریزی شهری  راهبردی تخصصی در این شورا حداقل با نگاه کردن به سمت دولتی اعضای آن دیده نمی شود.

3- عالی ترین مرجع اجرای طرح های توسعه شهری، شهرداری است که معاونت شهرسازی و معماری شهردار ، کلیدی ترین بخش کار است . متاسفانه معمولا معاون شهرسازی شهردار، یا مهندس عمران است یا معمار. به عنوان مثال، معاون شهرسازی و معماری شهرداری مشهد در حال حاضر، دارای مدرک فوق لیسانس معماری است.

البته بحث در این مورد به این معنا نیست که صرفا مدرک و رشته ی تحصیلی نشان دهنده ی حیطه ی کاری افراد است و مدیران شهری را به باد انتقاد بکشیم . اما بپذیریم که یک مهندس عمران یا معمار، برای آن که با موضوعات برنامه ریزی شهری آشنا شود، نیاز به زمان دارد ا این تجربه را در حیطه ی عمل پیدا کند.

متاسفانه موضوع تراکم و سایر موضوعات شهری در شهر ما با دید معمارانه (چه در سطح مشاوران شهرسازی و چه در سطح مدیران دولتی) انجام می شود. در مطالب بعدی، ارتباط تراکم که از دید بسیاری، یک موضوع پیش پا افتاده و ساده است، از قالب یک فرمول ریاضی به یک اهرم ارتباط بین علم برنامه ریزی شهری و طراحی شهری تبدیل خواهد شد تا صحت موضوعات فوق ، اثبات شود.

چند سالی هست که الگوی طرح های جامع و تفصیلی در خاستگاه خود (انگلستان) از دهه ی 1960 منسوخ شده و برنامه ریزی راهبردی جایگزین آن گردیده است.

توضیح این نوع برنامه ریزی در شهرسازی، در این مطلب قابل گنجاندن نیست. ولی به طور کلی می توان در چند مورد زیر، تفاوتهای اساسی آن را با برنامه ریزی جامع(طرح های جامع و تفصیلی) خلاصه کرد:

1- در برنامه ریزی راهبردی فرآیند کار به دو بخش تصمیم سازی و تصمیم گیری تقسیم می شود. تصمیم سازی در طرح توسعه و عمران شهر در قالب تدوین اهداف و راهبردها و یک پهنه بندی بسیار کلی و شماتیک از الگوی پیشنهادی کاربری اراضی شکل می گیرد. تصمیم گیری نیز در طرح های تفصیلی و کوچک مقیاس، به عهده ی مسئولان محلی است.

2- در برنامه ریزی راهبردی توسعه شهری، دیدگاه کالبدی، تنها جزیی از کار است و ارائه ی نقشه ی کاربری اراضی پیشنهادی و ااگوی قطعی کاربری ها برای آینده ی شهر به هیچ وجه معنایی ندارد چون شهر مدام در حال تغییر و تحول است. در نتیجه جایگاه مسائل اجتماعی، اقتصادی، زیست محیطی و نیز دیدگاههای توسعه پایدار، در این نوع طرح ها پررنگ تر است.

3- در این نوع برنامه ریزی، در تمامی مراحل تصمیم سازی از تعیین اهداف و تدوین بیانیه ی چشم انداز گرفته تا ارائه ی پیشنهادات ساختاری، نظر مردم و پیشنهادات نهادهای مردمی، نقش اساسی دارد.

4- به طور کلی برنامه ریزی راهبردی توسعه شهری، سعی بر ایجاد برنامه ریزی غیر متمرکز و محلی در شهرها دارد.

 با توجه به موارد گفته شده، بد نیست بدانیم طرح جامع مشهد که اکنون در حال تهیه و تصویب است، گرایشات خود را به این نوع برنامه ریزی (در مقاطعی محدود مانند نحوه ی ارائه ساختار پیشنهادی شهر) نشان داده است. با توجه به هوای سردی که در شهرسازی و ناهنجاری های شهرنشینی در مشهد دیده می شود، نهادینه کردن این نوع الگوی برنامه ریزی، به مثابه ی یک چای قند پهلو ، شهر را به جنب و جوش در خواهد آورد.

منبع : نگارنده

در ضمن یک کتاب مرجع در زمینه ی برنامه ریزی راهبردی توسعه شهری :

برنامه ریزی راهبردی توسعه شهری، مرکز مطالعات و پژوهشهای وزارت مسکن و شهرسازی ، نوشته ی جواد مهدیزاده

قبل از گفتن خبر جدید در مورد کنکور سال 91 ، چند نکته ی مهم رو که به نظرم خیلی حیاتی هست عرض می کنم :

1- طبق بررسی که روی تست های سال های اخیر داشتم، متاسفانه باید بگم جهش بزرگی به سمت معماری داشته و طراحی شهری جایی در تستهای ارشد نداشته !(البته فقط در سراسری) . حتما با مبانی نظری معماری تا جایی که در توانتون هست آشنا بشین . چند نمونه از این تستها :

در معماری سنتی جهت گیری ساختمانها در نظر دکتر پیرنیا چه نام دارد ؟

با افزایش سن ، فضای خصوصی ..... (بیشتر می شود، کمتر می شود، و گزینه هایی از این قبیل)

2- بعضی از تستها واقعا باعث هیجان و ماجراجویی است . کلا از همه ی علوم ، هر موردی که فکر می کنید به ذهن هر کسی برسه رو بخونین :

آوردن آب کرج به تهران در دوره کدام پادشاه اتفاق افتاده ؟ دو نکته ی اساسی در مورد این تست به ذهن می رسد :

اول اینکه آوردن آب کرج به تهران چه تحولی در ساختار سیاسی و شهرنشینی کشور داشته که از آن تست آمده

دوم اینکه دانشجویی که این تست را بلد باشد ، چه مشکلی از شهرسازی کشور را می تواند حل کند؟

مثالها در این زمینه بسیار زیاد است . مثلا سال قبل تست آمده بود که به غیر از استانهای گیلان و مازندران ، در چه استانی جنگل وجود دارد؟

و گل سر سبد تمام این سوالها : شهرهای سمرقند و بخارا الان در کدام کشور هستند؟

در کل ، اگر تعداد این نوع تستها که من فقط چند نمونه از آنها رو آوردم، محدود بود جای هیچگونه نگرانی نیست ولی اگر نگاهی به روند کنکورهای اخیر سراسری داشته باشید می بینید که به طرز فجیعی در حال زیاد شدن هستند.

در پایان خبر مهم این بود که فروش دفترچه های کنکور کارشناسی ارشد آغاز شد !

فروش تراکم ، مضراتی دارد که مهمترین آنها :(نقل به مضمون از کتاب مبانی و تکنیکهای برنامه ریزی شهری / کرامت الله زیاری)

1- کاهش ایمنی ساختمانها

2- نادیده گرفتن اصول شهرسازی اسلامی نظیر محرمیت، اشرافیت و ...

3- (ازهمه مهمتر) ایجاد ازدحام و ترافیک به دلیل افزایش تراکم در معابر و ثابت ماندن عرض خیابانها (این مورد بارها تست ارشد بوده)

4- چون هزینه ی فروش تراکم بسیار بیشتر از تخلفات ساختمانی و کمیسیون ماده 100 است ، افراد ترجیح می دهند تخلف کنند تا تراکم بخرند ، چون ارزانتر است.

نتیجه : فروش تراکم در واقع فروش تخلفات است !

راه حل : شهرداری ها به جای اتکا بر درآمدهای ناشی از تراکم ، می توانند بر موضوع نوسازی و عوارض آن معطوف شوند تا هم مردم محیط شهری بهتری داشته باشند و هم شهرداری ، درآمدی پایدارتر داشته باشد.

خوشبختانه و به لطف خدا ، پایان نامه ی خوبی رو ماه پیش به اتفاق دوست خوبم محسن الله دادی ارائه دادیم . موضوع پایان نامه ، کاملا جدیده و تا حالا در زمینه ی شهر فشرده و انطباقش با طرح های توسعه شهری در ایران (حداقل تو دانشگاه خودمون) پژوهشی صورت نگرفته . فایل powerpoint کار رو می تونین از لینک پایین دانلود کنین .

رمز عبور فایل : armanshahr86.parsiblog.com

دانلود

کوچه ی نوغان مشهد ، از قدیمی ترین (نوستالژیک ترین) فضاهای عمومی شهر مشهد است که به دلیل فرآیندهای متوالی جابه جایی جمعیت در بافت قدیم مشهد ، دستخوش تغییرات زیادی گردیده است . این کوچه در قدیم ، دارای چندید کاروانسرا و مسجد قدیمی بوده و در انتهای آن دروازه ی ورود به مشهد ،  تعبیه بوده است . از ویژگیهای دیگر این فضا در قدیم می توان به وجود تجهیزات شهری مانند حمام و آب انبار اشاره کرد .

در حال حاضر ، نوغان تبدیل به یک راسته ی تجاری پر رفت و آمد تبدیل شده که روزانه محل انجام تعاملات اجتماعی افراد زیادی است . بافت مسکونی و قدیمی نوغان ، جای خود را به زمین های تسطیح شده ی آماده ی نوسازی داده است و کالبد باقیمانده ی آن ، به خانه های زواری و سوئیتهای اقامتی تبدیل شده است .

خوشبختانه در طرح نوسازی و بهسازی بافت پیرامونی اطراف حرم مطهر امام رضا (ع)، این راسته با کارکرد قدیمی خود (خدمات زائرین) حفظ گردیده است . هرچند کالبد آن تغییر خواهد کرد ، اما نقش قدیمی آن که خدمات زائرین بوده است ، می تواند دوباره احیا شود . لازم به ذکر است ، نوغان ، تنها فضایی ست که در طرح تفصیلی مذکور ، حفظ شده است .

طی کردن ابتدا تا انتهای نوغان با پای پیاده ، کمتر از 10 دقیقه طول می کشد . پیشنهاد می کنم حتما از این کوچه ی قدیمی ، دیدن کنید!

بالاخره بعد از گذشت حدود 2 سال ، تصمیم بر این شد وبلاگ دانشجویان ورودی سال 86 شهرسازی دانشگاه آزاد مشهد ، به روز بشه . البته با موضوعات کاملا تخصصی و گاهی گوناگون .